Akademik Personel Ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı Hakkında
ALES Nedir? ALES Puanı Nerelerde Kullanılır?
ALES (Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı), lisansüstü (yüksek lisans) eğitime başvuracak kişilerin ve akademik personel kadrolarına (araştırma görevlisi, öğretim görevlisi, okutman, uzman çevirici gibi) atanmak isteyen adayların girmesi gereken bir sınavdır. Doktora başvuruları için de ALES’e girilmesi gerekir.
Mecburi hizmet yükümlülüğü için yurtdışındaki üniversitelere lisansüstü eğitime gönderilecek adayları seçerken de ALES puanı şartı aranır.
Yükseköğretim kurumlarında öğretim görevlisi, okutman, araştırma görevlisi, uzman, çevirici ve eğitim öğretim planlamacısı kadrolarına atanabilmek için, alanındaki puan türünde yüz üzerinden yetmiş puan alan adaylar başarılı sayılırlar.
İyi bir ALES puanına sahip olmak yüksek lisans başvurularında adaylara büyük bir avantaj sağlar çünkü üniversitelerin tezli yüksek lisans başvurularında ALES sonucu en az %50’lik bir paya sahiptir. Lisansüstü eğitim programlarına seçme ve yerleştirme işlemleri için tüm üniversite kurumları ALES puanlarını kullanırlar ancak bazı üniversiteler lisansüstü eğitim programlarına seçecekleri öğrencileri yalnızca ALES puanına göre belirlerken, bazı üniversiteler ise diploma notlarının, mülakat sonuçlarının da dahil edildiği bir puanlama sistemi oluştururlar. ALES puanı ile doktora programları ya da sanatta yeterlik programlarına başvuracak adaylar için ise alt sınır 80 puandır.
Kimler ALES’e Girebilir?
Bir lisans programında eğitim gören, bir lisans programından mezun olmuş herkes Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı’na girebilir. Denklik belgesine sahip olmak şartıyla, yurt dışında lisans eğitimi görmüş kişiler de sınava başvurabilirler. Tezli yüksek lisans başvuruları için ALES önemli bir kriterdir.
ALES için bir sınırlama söz konusu olmayıp adaylar dilediği kadar sınava girebilir. Bir yere başvuru yapıldığında adayların geçerlilik süresi bulunan en yüksek ALES puanı kullanılır.
YÖK ALES’TE KÖKLÜ DEĞİŞİKLİĞE GİDİYOR: ALES DAHA YALIN VE İŞLEVSEL HALE GETİRİLİYOR
Mevcut Durum
Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitime Giriş Sınavı (ALES), ilk defa 1997 yılında Lisansüstü Eğitime Giriş Sınavı (LES) adıyla yapılmaya başlanmış olup 10 yıl sonra Yükseköğretim Kurulu’nun 2 Şubat 2007 tarihli toplantısında, yükseköğretim kurumlarında öğretim üyesi dışındaki öğretim elemanı kadrolarına atanmak için yapılması gereken sınav ile birleştirilerek sınavın adının Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitime Giriş Sınavı (ALES) olmasına karar verilmiş ve ondan sonra da bu adla yapılmaya başlanmıştır. ALES içeriğine benzer GRE ve GMAT gibi yurt dışı testler de bulunmaktadır. ALES, daha çok genel GRE testine benzerlik göstermektedir.
Mevcut ALES`te adaylara Sayısal ve Sözel olmak üzere iki başlık altında bir test uygulanmaktadır. Her bölüm, tek kitapçık halinde adaylara verilmekte olup toplam 100 soru için 150 dakika (2,5 saat) cevaplama süresi verilmektedir. Sınavda uygulanan testin sayısal ve sözel bölümünde 50`şer sorudan oluşan iki test yer almaktadır. Adaylar, istedikleri takdirde bütün testleri cevaplayabilmektedir. Her bir testteki sorular, belirli yükseköğretim programlarında kazanılan yeterlikleri ve bilgileri ölçmeye yönelik olmayıp sayısal ve sözel alanlarda genel yeterlikleri ölçmeye yöneliktir. Test soruları, farklı alanlardan gelen yükseköğretim mezunlarının cevaplayabilecekleri nitelikte olmaktadır.
ALES’in Kapsamına Yönelik Bazı Eleştiriler
ALES, sınava katılan adayların sayısal ve sözel konularda üst düzey düşünme becerilerini (muhakeme, analiz, çıkarımda bulunma vb.) ölçmeye dönük tasarlanmış olmakla birlikte zaman içinde daha çok bilgiye dayalı sorulardan oluşan bir sınava dönüşmüştür. Sayısal test soruları, daha çok temel matematik bilgisini ölçen soru türlerine dönüşmüş, ALES Sayısal Testi ile amaçlanan sayısal akıl ve mantık yürütme becerisinin ölçülmesine dönük soru tiplerinde bir azalma eğilimi gözlenmiştir. Benzer şekilde, ALES Sözel testlerini oluşturan soruların da daha çok Temel Türkçe Dil Bilgisi konuları etrafında yoğunlaştığı gözlenmiştir. Bu durum, ALES Sayısal testinde olduğu gibi ALES Sözel testinin de bu sınavın esas amaç ve kapsamının dışına çıkmasına sebep olmuştur.
ALES’in Soru Sayısı ve Süresine Yönelik Eleştiriler
İleri düzey düşünme becerilerini ölçmesi ve zorluk düzeyi yüksek olması beklenen ALES’in tek oturum halinde yapılmasının, adayların zihni yönden sınava odaklanmasını ve motivasyonunu olumsuz yönde etkilediği, insani yönden doğal ihtiyaçlar da düşünüldüğünde soru sayısının fazla ve sınav süresinin uzun olduğu eleştiri konusu olmaktadır.
ALES’in Geçerlilik Süresi
Özellikle yüksek lisans eğitimi yapan öğrenciler, sınavlarının geçerlilik süresinin sona ermesi halinde daha sonra doktora programlarına başvurabilmek için zamanlarını akademik çalışmalarından daha çok ALES’e tekrar hazırlanmak için geçirmektedirler. Bu da akademik verimliliği olumsuz yönde etkilemektedir. Bu sebeplerden ALES’in daha çok referans alındığı GRE’deki geçerlilik süresi 5 yıl olup benzer geçerlilik süresinin ALES için de olması talep edilmekteydi.
2017 Sonbahar döneminden itibaren ALES puanlarının geçerlilik süresi beş yıla çıkarılmıştır.
ALES’te Yapılan Yeni Düzenlemeler
1- ALES’te test sayılarında azaltmaya gidilmiştir. Dört test/bölüm sayısı ikiye indirilmiş olup yeni ALES, Sözel ve Sayısal olmak üzere iki bölümden ve testten oluşacaktır. Sözel-I ve Sözel-II ile Sayısal-I ve Sayısal-II testleri ayrımı ortadan kaldırılmıştır.
2- Yeni ALES'te belirlenen testlerin içeriğine ilişkin de yeni düzenlemeler yapılmıştır. ALES Sözel Testi; sözcükte, cümlede ve parçada anlam; cümle ve metni tamamlama; kesin yargıya ulaşma, düşünce akışını bozan ifadeyi bulma ve parçada anlam bütünlüğü sağlama gibi başlıklar altıda yer alan soru alanlarından oluşacaktır. Burada adaylardan temel dilbilgisi becerilerinin yanı sıra daha çok sözel akıl yürütme becerilerini ölçmek amaçlanmıştır.
ALES Sayısal Testi; temel matematiksel işlemler, matematiksel ilişkilerden yararlanma; tekli, ikili ve üçlü problemler ve geometri gibi başlıklar altında yer alan soru alanlarını içerecektir. Burada adayların sıralama, çözümleme, analiz etme, yorumlama ve mantıksal akıl yürütme gibi daha çok ileri düşünme becerilerinin ölçülmesi amaçlanmıştır.
3- Yeni ALES’te (a) soru sayısı azaltılmış, (b) soru başına düşen süre artırılmış, (c) bununla birlikte toplam sınav süresi kısaltılmıştır. Sınav, 160 soru ve 180 dakikadan (3 saat) oluşmakta iken yeni düzenleme ile 50’şer sorudan oluşan sözel ve sayısal iki ayrı testten meydana gelecektir. Toplamda 100 sorudan oluşan sınavın süresi, 150 dakika (2.5 saat) olarak belirlenmiştir. Bu düzenlemenin sınav stresinin azaltılmasına da katkı sağlayacağı beklenmektedir.
4- Eşit ağırlıklandırılmayan ALES Eşit Ağırlık puanı, artık eşit ağırlıklı hale getirilmiştir. ALES Sayısal ve ALES Sözel puanının hesaplanmasına yönelik ağırlıklar değiştirilmemekle birlikte, ALES Eşit Ağırlık puanının hesaplanmasında Sayısal Testinin %50, Sözel Testinin de %50 etkili olmasına karar verilmiştir.
5- ALES sonuçlarının geçerlilik süresi üç yıldan beş yıla çıkartılmıştır.
YÖK BAŞKANI SARAÇ’IN DÜZENLEMEYE İLİŞKİN BEYANATI:
“Yeni YÖK olarak Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitime Giriş Sınavı (ALES) yapmış olduğumuz yeni düzenlemeyle ALES’in kapsamında, uluslararası benzer sınavlarla olabildiğince bir ortaklık sağlamış olup bilgiden çok adayların sayısal ve sözel alanlara ilişkin mevcut bilgilerini kullanarak üst düzey düşünme becerilerinin ölçülmesi ve belirlenmesini hedefledik. Adayların aleyhine olan süre, soru sayısı, kapsam ve puanların hesaplaması, sınavın geçerlilik süresi gibi konularda iyileştirmeler yaptık.
ALES’in yeniden düzenlenmesi öncesinde, uluslararası benzer sınavlar inceleyerek, ilgili paydaşların ve alan uzmanlarının görüşlerini aldık. Konuya ilişkin oluşturduğumuz komisyon çeşitli alternatifleri değerlendirmiş ve neticesinde bu düzenleme yapılmıştır.
Önümüzdeki 2017 Ekim ayında yapılacak ALES’te, yapılan yeni düzenlemeler uygulanmaya başlanacaktır.
Bu düzenlemeler şu şekildedir:
- ALES’te test sayılarını azalttık.
- Yeni ALES’te (a) soru sayısı azaltarak, (b) soru başına düşen süreyi artırdık, (c) bununla birlikte toplam sınav süresini kısalttık.
- Eşit ağırlıklandırılmayan ALES Eşit Ağırlık puanını, artık eşit ağırlıklı hale getirdik.
- ALES sonuçlarının geçerlilik süresini üç yıldan beş yıla çıkarttık
Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitime Giriş Sınavı (ALES), akademi camiamızın yıllardır ilettiği görüş, eleştiri ve öneriler dikkate alınarak, daha yalın, basit ve işlevsel bir hale dönüştürülmüştür.
Son olarak şunu da ifade etmek isterim ki , Yeni YÖK olarak, yükseköğretim sistemimizin daha yalın, işlevsel ve şeffaf olmasına yönelik çalışmalarımızı sürdürmeye devam edeceğiz.”
Sınav İçeriği
Sınav, 160 soru ve 180 dakikadan (3 saat) oluşmakta iken yeni düzenleme ile 50’şer sorudan oluşan sözel ve sayısal iki ayrı testten meydana gelecektir. Toplamda 100 sorudan oluşan sınavın süresi, 150 dakika (2.5 saat) olarak belirlenmiştir
Testin sayısal bölümünde 40’ar sorudan oluşan iki test (Sayısal-1 ve Sayısal-2 Testleri); sözel bölümünde ise 40’ar sorudan oluşan iki test (Sözel-1 ve Sözel-2 Testleri) yer almaktaydı. Yapılan yeni düzenlemeye göre ise dört test/bölüm sayısı ikiye indirilmiş olup yeni ALES, Sözel ve Sayısal olmak üzere iki bölümden ve testten oluşacaktır. Sözel-I ve Sözel-II ile Sayısal-I ve Sayısal-II testleri ayrımı ortadan kaldırılmıştır.
2024 ALES Ne Zaman?
ÖSYM’nin güncel sınav takvimine göre,
2026-ALES/1 10 Mayıs2026 tarihinde,
2026-ALES/2 26 Temmuz 2026 tarihinde,
2026-ALES/3 29 Kasım 2026 tarihinde uygulanacaktır.
ALES puanı sonuçlar açıklandığı tarihten itibaren 5 yıl geçerlidir.
Sınav Değerlendirmesi
Her test için sınavı geçerli tüm adayların ham puanlarının ortalaması ve standart sapması ayrı ayrı hesaplanarak adayların ham puanları, ortalaması 50, standart sapması 10 olan standart puanlara dönüştürülecektir. Böylece her aday için Sayısal ve Sözel 21 Standart Puanlar (SP) hesaplanacaktır. Bu standart puanlar kullanılarak her aday için sayısal ağırlıklı, sözel ağırlıklı ve eşit ağırlıklı olmak üzere 3 ağırlıklı puan (AP) hesaplanacaktır.